नेपालमा गणतन्त्र खतरामा परेको हो वा होइन भन्ने प्रश्नको जवाफ दिन स्पष्ट तथ्य र वर्तमान परिस्थितिको विश्लेषण आवश्यक छ। सन् २००८ मा संविधानसभाले २४० वर्ष पुरानो राजतन्त्रको अन्त्य गरी गणतन्त्र स्थापना गरेको थियो। त्यसयता नेपालले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको अभ्यास गरिरहेको छ, तर हालका वर्षहरूमा राजनीतिक अस्थिरता, भ्रष्टाचार, कुशासन र जनताको असन्तुष्टिका कारण गणतन्त्रको प्रभावकारिता माथि प्रश्न उठ्ने गरेको छ।
गणतन्त्र खतरामा रहेको भन्ने धारणा मुख्य रूपमा निम्न कारणहरूले चर्चामा आएको देखिन्छ:
राजनीतिक अस्थिरता: २००८ यता नेपालमा बारम्बार सरकार परिवर्तन भएको छ। छोटो समयमा धेरै प्रधानमन्त्री बन्ने र गठबन्धन सरकारको अस्थिरताले नीतिगत निरन्तरता कायम हुन सकेको छैन।
भ्रष्टाचार र कुशासन: नेताहरूमाथि भ्रष्टाचारका आरोप लाग्ने र जनताले अपेक्षित सुशासन नपाएको गुनासो बढ्दो छ। यसले गणतन्त्रप्रति विश्वास घटाएको छ।
जनताको असन्तुष्टि: केही समूहमा गणतन्त्रले जनअपेक्षा पूरा गर्न नसकेको भन्दै वैकल्पिक व्यवस्था (जस्तै राजतन्त्र) को माग उठेको छ। उदाहरणका लागि, २०२५ मार्चमा "राजा आऊ देश बचाऊ" नारा सहित प्रदर्शनहरू भएका छन्।
संस्थागत कमजोरी: संघीयता कार्यान्वयनमा देखिएका चुनौती, संवैधानिक निकायहरूको प्रभावहीनता र शक्ति सन्तुलनको अभावले पनि गणतन्त्रको आधार कमजोर भएको तर्क गरिन्छ।
संविधानले गणतन्त्रलाई संस्थागत गरेको छ र प्रमुख राजनीतिक दलहरूले यसलाई समर्थन गरिरहेका छन्। प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलगायत नेताहरूले राजतन्त्र फर्कने सम्भावनालाई अस्वीकार गरेका छन्। साथै, जनआन्दोलन २०६२/६३ को भावना र संवैधानिक व्यवस्थाले गणतन्त्रलाई बलियो बनाएको छ।
तथापि, यदि राजनीतिक स्थिरता कायम गर्न, भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न र जनताको विश्वास जित्न नसकिएमा गणतन्त्रप्रति असन्तुष्टि बढ्न सक्छ, जसले दीर्घकालमा यसको स्थायित्वमाथि प्रश्न उठाउन सक्छ। अहिलेलाई यो भन्न सकिन्छ कि गणतन्त्र संकटमा नभई चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। वास्तविक खतरा उत्पन्न हुनु भनेको नेतृत्वको कार्यक्षमता र जनताको समर्थनमा निर्भर रहन्छ।
तपाईंको विचारमा यो विषय कसरी हेर्नुहुन्छ?